Πριν από έναν μήνα ο Διοικητής της ΤτΕ νομιμοποίησε την «Ομάδα Αλήθειας» ως ΜΜΕ (…!), παραχωρώντας της συνέντευξη, την οποία μάλιστα διαφημίζει – αναρτά και στην ιστοσελίδα της Τράπεζας - μέλους του Ευρωσυστήματος.

Το γαϊτανάκι που ακολούθησε, οδήγησε στο σημερινό αφήγημα του Μαξίμου με την ακριβοπληρωμένη φιέστα του «Athens Alitheia Forum», στο «Ιντερκοντινένταλ», όπου ήταν σαν να ακούει κανείς ταυτόχρονα «ειδήσεις» από τον ΣΚΑΪ και την ΕΡΤ, αλλά και κάποιους προσκεκλημένους για "ξεκάρφωμα". 

Και το «μπουλούκι της αλήθειας» ετοιμάζεται να πάρει σβάρνα τα προάστια με στόχο τη ...διάχυσή της στα πλήθη (!), με την επόμενη στάση να βρίσκεται στην Ν. Σμύρνη, με ομιλητές δύο …ταλέντα από τον κυβερνητικό θίασο.

Η κυβέρνηση στριμωγμένη από την ακρίβεια και τη διαφθορά, θέλει να πείσει ότι όλα τα άλλα είναι FAKE NEWS και ότι η αλήθεια είναι ΜΟΝΟ αυτά που λένε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και οι «δικοί» της άνθρωποι...

Οι δημοσιογραφικές ενώσεις (ΕΣΗΕΑ, ΠΟΕΣΥ και Περιφέρεια) έχουν από καιρό δώσει τη συναίνεσή τους (με το αζημίωτο) στη χειραγώγηση της κοινής γνώμης από την κυβέρνηση.

Με τον πρόεδρο της ΠΟΕΣΥ, παραμονές του συνεδρίου της Ομοσπονδίας, να δίνει αυτοπροσώπως άλλοθι στους κυβερνητικούς σχεδιασμούς για «φίμωτρο» στην Ενημέρωση.

Από το φεστιβάλ της κυβερνητικής «αλήθειας» όμως έχουν κοπεί δύο πρόσωπα: ο Άδωνις και ο Πορτοσάλτε, γιατί δεν θα τους πίστευαν ούτε οι δικοί τους!..

Αγνοούν όλοι τους, ότι υπάρχει ένας και μόνο κανόνας που οφείλουν να τηρούν οι δημοσιογράφοι όταν ασκούν το επάγγελμά τους: ο Κώδικας Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας. Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο.

Όταν μια κυβέρνηση επιχειρεί να προσθέσει «επιτηρητές» πάνω από αυτόν τον κανόνα, τότε δεν μιλάμε για προστασία της Δημοκρατίας, αλλά για προσπάθεια πολιτικού ελέγχου της Ενημέρωσης.

Η κυβερνητική πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός δήθεν «παρατηρητηρίου» για τα fake news και τον «τοξικό λόγο» δεν είναι αθώα. Πρόκειται για μια πολιτική απόπειρα να εγκαθιδρυθεί ένας μηχανισμός που, πίσω από τον τίτλο της καταπολέμησης της παραπληροφόρησης, θα παρακολουθεί και θα αξιολογεί το έργο των δημοσιογράφων.

Και όταν η εξουσία αρχίζει να αξιολογεί την Ενημέρωση, η Ελευθερία του Λόγου είναι ήδη σε κίνδυνο.

Η αρχή έγινε με μια απειλή

Η πρώτη δημόσια ένδειξη αυτής της λογικής ήρθε όταν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, επιτέθηκε στον δημοσιογράφο Χρήστο Αβραμίδη, λέγοντας περίπου ότι «θα τα πούμε στο συνέδριο για τις ψευδείς ειδήσεις υπό τον πρωθυπουργό».

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, κανείς δεν γνώριζε τίποτα για το λεγόμενο “Athens Alitheia Forum – Confronting Fake News and Toxic Discourse”.

Η αποκάλυψη του συνεδρίου έμοιαζε αρχικά με μια απλή επικοινωνιακή δράση. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί την κορυφή ενός πολύ μεγαλύτερου σχεδίου: τη σταδιακή καλλιέργεια του εδάφους για κρατικό έλεγχο του δημόσιου λόγου στα ψηφιακά μέσα…

Η «εκπαίδευση» της κοινωνίας στο τι είναι αλήθεια

Εδώ και μήνες, ο Παύλος Μαρινάκης μαζί με την υπουργό Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη πραγματοποιούν επισκέψεις σε σχολεία σε όλη τη χώρα. Εκεί μιλούν σε μαθητές και εκπαιδευτικούς για το τι θεωρεί η κυβέρνηση «επικίνδυνη είδηση» και τι «παραπληροφόρηση».

Το πρόβλημα δεν είναι η συζήτηση για την κριτική σκέψη.

Το πρόβλημα είναι ποιος ορίζει την αλήθεια.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η «αλήθεια» φαίνεται να ταυτίζεται με ό,τι προβάλλεται από την κυβερνητική επικοινωνιακή μηχανή – από την περιβόητη «Ομάδα Αλήθειας» μέχρι τους γνωστούς τηλεοπτικούς σχολιαστές που βρίσκονται σταθερά στη γραμμή της εξουσίας.

Η κυβέρνηση εμφανίζεται έτσι να επιχειρεί κάτι βαθύτερο από μια επικοινωνιακή καμπάνια: να δημιουργήσει ένα πολιτικό φίλτρο για την ενημέρωση.

Το συνέδριο των «γνωστών»

Το ίδιο το συνέδριο αποκαλύπτει πολλά.

Στο πάνελ των ομιλητών συναντά κανείς κυρίως δημοσιογράφους από συγκεκριμένα μεγάλα μέσα ενημέρωσης, πολλοί εκ των οποίων έχουν ήδη καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της κυρίαρχης τηλεοπτικής ατζέντας. Η σύνθεση αυτή, δεν δείχνει διάθεση πραγματικού πλουραλισμού. Δείχνει μάλλον μια «κλειστή συζήτηση» μεταξύ κυβέρνησης και φιλικών μιντιακών κύκλων, για το πώς θα αντιμετωπιστεί η «παραπληροφόρηση».

Ακόμη πιο προκλητικό είναι ότι στο ίδιο συνέδριο εμφανίζεται να συμμετέχει δίπλα σε υπουργούς και ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών (ΠΟΕΣΥ), λίγες ημέρες πριν από την ανάδειξη νέας διοίκησης στην Ομοσπονδία των δημοσιογράφων.

Η εικόνα αυτή δημιουργεί ένα εύλογο ερώτημα: ποιος εκπροσωπεί ποιον;

Διαφάνεια fast-track

Η διαδικασία οργάνωσης του συνεδρίου εγείρει επίσης σοβαρά ζητήματα διαφάνειας.

Η ανακοίνωση έγινε μόλις στις 5 Μαρτίου, ενώ οι προσκλήσεις προς εταιρείες για την υλοποίηση της διοργάνωσης στάλθηκαν κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Οι προθεσμίες λήγουν μία ημέρα πριν από την έναρξη του συνεδρίου, γεγονός που πρακτικά σημαίνει ότι οι ανάδοχοι είχαν ήδη ξεκινήσει να εργάζονται.

Το συνολικό κόστος της διοργάνωσης ξεπερνά τις 167.000 ευρώ.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο το ποσό.

Το ζήτημα είναι σε ποιους κατευθύνεται και με ποια διαδικασία.

Ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι μία από τις εταιρείες που συμμετέχουν στην υλοποίηση συνδέεται με δημοσιογράφο που εμφανίζεται και ως ομιλητής στο συνέδριο.

Σε μια δημοκρατία, η σύμπτωση ρόλων μεταξύ διοργανωτή, αναδόχου και συμμετέχοντος θα έπρεπε να αποτελεί λόγο αποχής – όχι κανονικότητας.

Η πραγματική ανησυχία της εξουσίας

Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη μάχη κατά των fake news ως ζήτημα «προστασίας των πολιτών».

Στην πραγματικότητα, όμως, το μεγαλύτερο πρόβλημα για την εξουσία φαίνεται να είναι κάτι άλλο: η ανεξέλεγκτη δημόσια συζήτηση στο διαδίκτυο.

Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης βρίσκονται ήδη σε μεγάλο βαθμό υπό πολιτική ή οικονομική επιρροή. Η πραγματική πολυφωνία μετακινήθηκε τα τελευταία χρόνια στα ψηφιακά μέσα και στα κοινωνικά δίκτυα.

Και αυτό είναι που επιχειρείται τώρα να μπει σε «πλαίσιο».

Όταν η τεχνολογία γίνεται εργαλείο ελέγχου

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, είχε προαναγγείλει τον Νοέμβριο του 2025 τη δημιουργία «σοφών εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης» για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Η ιδέα ακούγεται τεχνολογικά προοδευτική. Στην πράξη, όμως, ανοίγει ένα επικίνδυνο ενδεχόμενο: αλγόριθμοι που θα καθορίζουν ποια είδηση είναι αξιόπιστη και ποια όχι.

Και όταν τα κριτήρια αυτών των αλγορίθμων καθορίζονται από την εκάστοτε κυβέρνηση, η «καταπολέμηση της παραπληροφόρησης» μετατρέπεται πολύ εύκολα σε ψηφιακή λογοκρισία.

Το παράδοξο της αξιοπιστίας

Υπάρχει, τέλος, και μια βαθιά ειρωνεία.

Πολλοί από τους συμμετέχοντες στο συνέδριο υπήρξαν στόχοι του σκανδάλου των παρακολουθήσεων με το λογισμικό Predator. Παρ’ όλα αυτά, ελάχιστοι μίλησαν δημόσια γι’ αυτό.

Και τώρα, αυτοί οι ίδιοι, καλούνται να συζητήσουν για την αξιοπιστία της Ενημέρωσης και την παραπληροφόρηση.

Η αντίφαση είναι εμφανής.

Η ελευθερία του λόγου δεν «θωρακίζεται» με κυβερνητικά συνέδρια.

Η εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης δεν αποκαθίσταται με κρατικά φόρουμ και επικοινωνιακές καμπάνιες.

Αποκαθίσταται μόνο με τρία πράγματα:

-        ανεξαρτησία των δημοσιογράφων,

-        πραγματικό πλουραλισμό,

-        απόλυτη διαφάνεια στην εξουσία.

Όταν μια κυβέρνηση οργανώνει συνέδρια για να μιλήσει η ίδια για την «αλήθεια», το αποτέλεσμα είναι σχεδόν πάντα το αντίθετο από αυτό που διακηρύσσεται.

Η ελευθερία του λόγου δεν χρειάζεται παρατηρητές. Χρειάζεται λιγότερη εξουσία πάνω της.

Και ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα για ορισμένους να είναι ακριβώς αυτό:

ότι, παρά τους ελέγχους στα μεγάλα Μέσα, η ελευθερία του λόγου στο διαδίκτυο εξακολουθεί να υπάρχει.

Κίνηση Επαγγελματιών Δημοσιογράφων